ads

Slider[Style1]

Style2

Style3[OneLeft]

Style3[OneRight]

Style4

Style5

Máy bay Nga chở 80 tấn hàng trợ giúp nhân đạo đáp xuống Syria, ngày 12/09/2015.AFP PHOTO / HO / SANA
(RFI) Từ nhiều tuần nay, những hoạt động quân sự bất thường của Nga tại Syria làm giới quan sát nghĩ rằng Matxcơva chuẩn bị can thiệp chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo.Viễn ảnh này gây lo ngại cho Tây phương. Nếu thánh chiến cực đoan là kẻ thù chung, mục đích của Nga là bảo vệ chế độ Bachar al Assad mà Hoa Kỳ cũng như các nước đồng minh Châu Âu và Trung Đông muốn dẹp bỏ. Các động thái quân sự có giới hạn của Nga có thật sự vì nhà độc tài Al Assad ? Vì những nguyên nhân sâu xa nào Vladimir Putin cố gắng bảo vệ chế độ đang rệu rã hay chỉ cố tranh thủ thời gian ?


Từ tháng Hai năm 2011, dân chúng tại Syria nổi dậy chống chế độ cha truyền con nối của Tổng thống Bachar al Assad. Tuy nhiên, nhà độc tài này bám lấy quyền lực và tiến hành một chính sách đàn áp thẳng tay. Tính đến tháng 9 2015, hơn 240 000 thường dân Syria tử vong, 5 triệu người trên tổng số 17 triệu dân chạy sang các nước láng giềng, Liban, Jordanie, Thổ Nhĩ Kỳ tị nạn. Mọi can thiệp ngoại giao của Liên Hiệp Quốc đều thất bại mở ra kịch bản cuối cùng là can thiệp quân sự. Nhưng tại Hội Đồng Bảo An, Nga, đồng minh của Syria và Trung Quốc đều phủ quyết. Thật ra chỉ có Nga là đặt hết sức mạnh của mình trong các cuộc đàm phán, khẳng định vai trò cường quốc ngang hàng với các nước Tây phương.

Vấn đề là từ hai năm nay, có sự xuất hiện của tổ chức Nhà nước Hồi giáo mà nòng cốt là thành phần chiến binh theo hệ phái Sunni. Song song với những chiến thắng liên tiếp tại Irak buộc Mỹ và liên quân quốc tế can thiệp bằng không quân, lực lượng thánh chiến đánh chiếm gần hết Syria trừ một dải lãnh thổ sát biên giới Thổ Nhĩ Kỳ do người Kurdistan kiểm soát, một ít làng mạc trong tay đối lập võ trang do Tây phương ủng hộ.

Quân đội chính phủ, sau bốn năm tiêu hao vì nội chiến, không còn đủ sức đương đầu với thánh chiến Hồi giáo và Al Qaida Syria phải rút về cố thủ ở Damas. Hệ quả là một vùng duyên hải Địa Trung hải bỏ trống hoặc giao cho lực lượng Hezbollah do Iran võ trang, chiến đấu thay thế. Quê hương của chính tổng thống Bachar al Assad, tỉnh Lattaquié, thành trì của đạo Hồi Allaoui, một nhánh của hệ phái Shi-a cũng nằm trong tầm tay của thánh chiến Suni và từng bị đánh chiếm vào mùa hè 2013.

Chiến thuật nước đôi

Trong khi ngành ngoại giao Nga liên tục tiếp xúc với Hoa Kỳ, với Ả Rập Xê-Út, và mời một số nhà đối lập Syria sang Matxcơva thì tại chiến trường, Nga lại tăng cường viện trợ quân sự cho Damas. Nga còn đưa thêm tàu chiến, vũ khí đến Syria, xây dựng lều trại như là một căn cứ trên bộ ở Lattaquié theo tin tình báo Mỹ : trang thiết bị quân sự, đại pháo, xe tăng T90, hỏa tiễn phòng không, cùng với khoảng 200 biệt kích bố trí ở phi trường Lattaquié, phía bắc quân cảng Tartous, căn cứ hải quân duy nhất của Nga ở Địa Trung hải. Hình ảnh do chính một số binh sĩ Nga phổ biến trên mạng xa hội cũng xác nhận mức độ xác tín của các thông tin này. Báo chí chuyên môn về quân sự, The Avionitest, chụp được hình ảnh oanh tạc cơ chiến thuật Sukhoi SU-34 và máy bay trinh sát võ trang tên lửa Pchela 1T xuất hiện ở « vùng bắc » Syria.

Hai thái độ mâu thuẫn này mang ý nghĩa gì ? Vladimir Putin sử dụng chiến thuật nước đôi để bảo vệ chế độ thân Nga hay vì nhu cầu an ninh của Nga ? Giáo sư Pierre Razzou, đại học chính trị Paris (Sciences Po ) nhận định :

Có hai lý do chính và có mối quan hệ nhân quả với nhau. Trước hết Syria là tiền đồn nằm trong tuyến phòng thủ của Nga chống Hồi giáo võ trang ở phía nam. Từ nhiều năm nay, Nga thiết lập một hàng rào phòng thủ tiền phương để ngăn chận không cho thánh chiến Hồi giáo tràn lên phía bắc, tức là lên đến lãnh thổ Liên bang Nga, vùng Kavkaz. Nga không quên cuộc chiến tranh ở Chechnya, tình trạng bất ổn định ở các nước cộng hòa Hồi giáo trong Liên Xô cũ…do vậy Putin thành lập một hàng rào phòng thủ tiền phương kéo dài từ Iran đến phía bắc Irak, trong vùng kiểm soát của người Kurdistan, đến Syria, đảo Chypre và gián tiếp liên quan đến một phần Israel. Do vậy, Syria nằm trong dải tiền đồn ngăn chận phe thánh chiến bởi vì Nga lo sợ phong trào Hồi giáo cực đoan ở Trung Đông này lan đến Nga.

Đây là lý do thứ nhất làm cho Nga phải tăng cường quân sự tại Syria. Trong lý do này còn có một thông điệp. Vladimir Putin, kẻ thống lãnh mọi quyền lực ở Nga muốn gửi một thông điệp đến những chính quyền có ý muốn làm bạn hàng hoặc làm đồng minh với Nga là sẽ đươc Nga hậu thuẫn đến cùng. Putin gián tiếp nhắn gửi thông điệp như sau : nếu các ông theo Mỹ thì có một ngày bị Mỹ bỏ rơi. Khác với Mỹ, dù có chuyện gì xảy ra thì Nga vẫn giúp các ông cho tới cùng, Nga đáng tin cậy, chính đáng và có hiệu quả.  Nguyên nhân thứ hai là sự tồn tại của Nga tại Trung Đông. Nga muốn chứng tỏ với thế giới là đã trở lại ván cờ Trung Đông, là một đối tác không thể thiếu trong mọi hồ sơ, trong mọi giải pháp từ chính trị cho đến quân sự.

Nga phô trương gân bắp nhưng phải chờ đến lúc Ngoại trưởng Mỹ John Kerry « đặt vấn đề » và truyền thông Tây phương lên tiếng rầm rộ thì Ngoại trưởng Nga Serguei Lavrov mới công nhận nửa vời là có đưa vũ khí sang Syria.

Hoa Kỳ đã yêu cầu Hy lạp và Bulgari không cho Nga bay ngang không phận

RFI : Nga đưa vũ khí và biệt kích vào Lattaquié vào lúc các nước đồng minh Tây phương, như Úc, bắt đầu oanh kích phe thánh chiến Hồi giáo tại Syria hoặc thông báo sẽ tấn công như trường hợp nước Pháp ? Có thể biết trong những ngày qua, Nga đưa các loại vũ khí gì trên những chuyến bay gọi là viện trợ nhân đạo tới Lattaquié, và tại sao vào thời điểm này ?

Giáo sư Pierre Razzou : Không rõ họ chở gì nhưng có thể đoán được. Các chuyên gia quân sự biết nhiều vận tải cơ khổng lồ đã đáp xuống phi trường Lattaquié, thành phố của Syria bên bờ Địa Trung hải. Rất có thể Nga đưa qua Syria thiết vận xa, lực lượng đặc biệt, tên lửa phòng không, ra đa… mà mục đích là để bảo vệ một loại căn cứ không quân tiền phương tại phi trường Lattaquié. Tại sao ? Vì Lattaquié nằm gần quân cảng Tartous. Từ mấy chục năm nay (1971) Nga sử dụng quân cảng Tartous của Syria trong biển Địa Trung Hải mơi mà các tàu chiến của Nga thỉnh thoảng ghé qua. Cho đến bây giờ thì họ chưa có một căn cứ không quân tại Syria. Có lẽ chính quyền Nga tranh thủ thời gian, chuẩn bị trước cho những biến động ở thượng tầng lãnh đạo Syria. Matxcơva không dám tin là Tổng thống Bachar al Assad sẽ trụ được lâu dài. Tuy rằng Nga và Iran tiếp tục ủng hộ chế độ Damas nhưng họ biết rất có thể phải có thay đổi lãnh đạo.

Do đó, Putin phải chạy đua với thời gian để trong trường hợp chế độ ở Syria sụp đổ thì Nga vẫn bảo vệ được hai căn cứ quân sự, duy trì được quyền lợi của Nga tại khu vực theo hệ phái Shi-a Alaoui sát biển Địa Trung hải. Kiểm soát được nơi này sẽ cho phép Nga luôn luôn có chổ đứng vững chắc trên con đường thông thương giữa Liban và Thổ Nhĩ Kỳ. Vũ khí và một vài đơn vị đưa vào Lattaquié, không phải là lực lượng viễn chinh để trợ lực chống đỡ cho Bachar al Assad bảo vệ quyền lực. Thực chất là Matxcơva sử dụng một lực lượng quân sự tối thiểu để bảo vệ các căn cứ của Nga tại Syria cùng lúc bắn tín hiệu với Hoa Kỳ là Nga bảo vệ tới cùng quyền lợi của mình tại Trung Đông. Do vậy người ta thấy hai tàu đổ bộ của Nga đưa một số trang thiết bị quân sự và 200 thủy quân lục chiến đến Tartous thì với lực lượng nhỏ này Nga không tham dự vào cuộc chiến mà chỉ để phòng thủ bảo vệ hai căn cứ quân sự.

Máy báy Nga không bay ngang Bulgari và Hy Lạp mà mượn hành lang xa hơn bay qua không phận Iran và Irak. Để tránh xảy ra trường hợp « hiểu lầm » với không quân Mỹ và Tây Âu đang kiểm soát vùng trời Irak, Nga phải điều hợp, ít ra là thông báo đường bay và giờ bay cho phía Đồng minh .

« Nga tấn chốt »

Trong một tuyên bố mới nhất bên cạnh lãnh đạo các nước Trung Á và Belarus nhân Thượng đỉnh tại Dushanbe, Tadjikistan ngày 15/09, Tổng thống Nga lý giải là phải ủng hộ Tổng thống Syria Bachar al Assad tới cùng vì chỉ có nhân vật này và quân đội chính phủ hiện nay mới đủ sức đánh đuổi thánh chiến Hồi giáo ra khỏi bờ cõi. Bachar al Assad không còn thì Syria sẽ rối loạn hơn và làn sóng tị nạn đổ vào Châu Âu sẽ nhiều hơn.

Sau tuyên bố trên của ông Putin, Washington kêu gọi Matxcơva hãy thành thật đóng góp một cách tích cực vào liên minh quốc tế chống tổ chức Hồi giáo khủng bố thay vì tìm cách kéo dài chế độ Damas. Nhưng theo giới phân tích quốc tế, chính thái độ do dự và thiếu một chính sách xuyên suốt của Mỹ đã tạo ra một khoảng trống ở Syria, cho phép Nga khai thác cơ hội đẩy « chốt » vào chỗ không người. Giáo sư Thomas Pierret, chuyên gia về Trung Đông, đại học Edinburgh, Anh Quốc giải thích vì sao Nga đưa lực lượng tiền phương vào Lattaquié.

Tôi nghĩ có hai yếu tố chính hỗ trợ với nhau : một là tình trạng suy thoái về quân sự của chế độ Bachar al Assad từ mùa Xuân năm nay, toàn bộ tỉnh Idlib, lực lượng thánh chiến tiến sát chân núi Alaoui, trung tâm vùng căn cứ địa của dòng tộc Tổng thống al Assad. Yếu tố thứ hai là Mỹ thiếu vắng chiến lược lâu dài. Dự án thành lập vùng trái độn, vùng an toàn ở miền bắc Syria và biên giới Thổ Nhĩ Kỳ có lẽ sẽ bị bỏ rơi do có sự ngại ngần của Mỹ để oanh kích các toán quân của Tổ chức Nhà nước Hồi giáo ở mặt trận phía bắc và đông Syria.  Do vậy, Nga nhảy vào lấp khoảng trống chiến lược tại Syria mà không gặp phản ứng chống đối của Mỹ.

Trong khi Hoa Kỳ và các thủ đô Châu Âu bối rối trong chiến lược vì vừa muốn diệt trừ lực lượng thánh chiến cực đoan vừa muốn thay thế chính quyền độc tài tại Damas hiện giờ bằng một chế độ dân chủ thì Nga biết rõ ai là bạn và ai là thù, tức là đe dọa quyền lợi của Nga. Trên chiến trường, phe thánh chiến Hồi giáo đã chiếm gần hết lãnh thổ đặt quân đội Syria mà phần lớn là tín đồ Shia vào thế bị động. Damas bị bao vây từ ba mặt. Mặt đông còn lại, với con đường tiếp tế từ Liban cũng không an toàn. Nhưng không phải chỉ có thế.

GS Thomas Pierret : Nga không có phân biệt phe thánh chiến nào cả nhưng mục đích can thiệp không phải vì căn cứ hải quân Tartous, vì quân cảng này còn xa tầm tay của thánh chiến. Điều quan trọng của Nga là sự tồn vong của chế độ al Assad từ sau những thất bại chiến lược của quân đội chính phủ trong mùa xuân vừa qua. Liên quân thánh chiến đã tiến đến sát vùng lãnh thổ của hệ phái Alaoui Shia và thủ đô Damas. Vấn đề của chế độ Damas là rút đại bộ phận quân đội về phía nam bảo vệ thủ đô. Mà binh lính của quân đội chính phủ đa số là người quê quán vùng Alaoui. Gia đình, vợ con của họ vẫn ở đó. Hãy tưởng tượng nếu phe thánh chiến tràn đến nơi này thì phần lớn binh sĩ Syria sẽ tìm cách chạy về quê bảo vệ vợ con thay vì chiến đấu phòng thủ Damas. Đó là lý do cơ bản làm Nga phải vội vàng tiếp ứng.

Yếu tố Iran và Israel

Vấn đề là với những toan tính chiến lược này, liệu Tổng thống Nga có khả năng thực hiện đến đâu. Dù cho lãnh đạo Nga thật tâm hay không để giải quyết khủng hoảng Syria thì không chắc ông nắm thế chủ động nếu không có sự đồng tình của Iran, thế lực then chốt sát cánh với Bachar al Assad. Toàn thể 15 thành viên của Hội Đồng Bảo An, trong đó có Nga, đã đồng ý một giải pháp chính trị, mà trong tiến trình chuyển tiếp này không có chỗ đứng cho Bachar al Assad như Tổng thống Pháp François Hollande tuyên bố.

Nhưng có chắc gì Iran, lãnh đạo hệ phái Shi-a có thể bỏ rơi đồng minh Shi-a ở Damas ?Theo nhật báo Pháp ngữ của Liban L’Orient Le Jour, kế sách duy nhất của Nga là tranh thủ thời gian để đánh bóng uy tín chế độ Damas. Do vậy, sáng kiến thành lập một liên quân mới gồm Irak, Iran, Ả Rập Xê-Út và Syria để cùng chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo, phục vụ mục đích này nhưng khó thực hiện.

Ngoài mối lo âu về an ninh, khoảng 2000 người Nga gia nhập Daesh, tên Ả Rập của tổ chức Nhà nước Hồi giáo, ông Putin muốn qua đề nghị thành lập liên quân trong đó có hai kẻ thù không đội trời chung là Ryad và Teheran, để thăm dò khả năng tốt nhất để giải quyết khủng hoảng Syria. Song song với vận động ngoại giao, Nga đưa quân vào Syria theo đúng chiến pháp : Muốn hòa bình phải chuẩn bị chiến tranh.

Một yếu tố khác là liệu Israel, có để cho Nga muốn làm gì thì làm tại Syria ?. Cho đến bây giờ, sở dĩ Matxcơva không cung cấp cho Damas hệ thống phòng không tối tân S-300 như đã loan báo, vì Tel-Aviv dọa sẽ oanh kích. Tuần tới, Thủ tướng Netanyahu sẽ gặp Tổng thống Nga tại điện Kremli để « thảo luận về chuyện Nga đưa quân vào Syria ».

Other Articles

«
Next
Newer Post
»
Previous
Older Post

Top